भेटवस्तू मिळाल्या? भारतात रोख, मालमत्ता किंवा शेअर्स कधी करपात्र होतात ते समजून घ्या

भेटवस्तू मिळणे, मग ती रोख रक्कम असो, मालमत्ता असो किंवा शेअर्स असोत, अनेकदा आनंद घेऊन येते. तथापि, भारतातील रहिवाशांसाठी, सर्व भेटवस्तू करमुक्त नसतात हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. आयकर कायद्यात विशिष्ट तरतुदी आहेत ज्या निर्धारित करतात की भेटवस्तू कधी करपात्र होते आणि त्याची योग्य नोंद न केल्यास गुंतागुंत होऊ शकते.

निर्दिष्ट नातेवाईकांकडून भेटवस्तू: एक करमुक्त क्षेत्र

अनेकांसाठी चांगली बातमी अशी आहे की काही निर्दिष्ट नातेवाईकांकडून मिळालेल्या भेटवस्तू आयकरमधून पूर्णपणे सूट आहेत. ही सूट भेटवस्तूच्या मूल्याची पर्वा न करता लागू होते. निर्दिष्ट नातेवाईकांची यादी बरीच विस्तृत आहे आणि त्यात सामान्यतः खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

• व्यक्तीचा/ची जोडीदार
• व्यक्तीचा/ची भाऊ किंवा बहीण
• व्यक्तीच्या जोडीदाराचा/ची भाऊ किंवा बहीण
• व्यक्तीच्या पालकांपैकी कोणत्याही एकाचा/ची भाऊ किंवा बहीण
• व्यक्तीचा कोणताही सरळ वंशज किंवा पूर्वज
• व्यक्तीच्या जोडीदाराचा कोणताही सरळ वंशज किंवा पूर्वज
• वरील (ii) ते (vi) मध्ये संदर्भित व्यक्तींचा/ची जोडीदार

त्यामुळे, जर तुम्हाला तुमच्या पालकांकडून, मुलांकडून, भावंडांकडून किंवा तुमच्या जोडीदाराच्या पालकांकडून भेटवस्तू मिळाली, तर ती आयकरच्या अधीन राहणार नाही.

गैर-नातेवाईकांकडून रोख भेटवस्तू: ₹50,000 ची मर्यादा

जेव्हा निर्दिष्ट नातेवाईक नसलेल्या व्यक्तींकडून रोख भेटवस्तू मिळतात, तेव्हा एक महत्त्वपूर्ण मर्यादा लागू होते. जर आर्थिक वर्षात गैर-नातेवाईकांकडून मिळालेल्या सर्व रोख भेटवस्तूंचे एकूण मूल्य ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल, तर या मर्यादेपेक्षा जास्त असलेली संपूर्ण रक्कम करपात्र होते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला मित्राकडून ₹60,000 ची रोख भेट मिळाली, तर पूर्ण ₹60,000 करपात्र उत्पन्न मानले जाईल.

भेट म्हणून स्थावर मालमत्ता: मुद्रांक शुल्क मूल्य महत्त्वाचे

जमीन किंवा घर यांसारख्या स्थावर मालमत्तेच्या भेटवस्तूंनाही विशिष्ट कर परिणाम असतात. जर तुम्हाला कोणताही मोबदला न देता (म्हणजे, भेट म्हणून) स्थावर मालमत्ता मिळाली, तर तिच्या मुद्रांक शुल्क मूल्याचा कर आकारणीसाठी विचार केला जातो. जर हे मुद्रांक शुल्क मूल्य ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल, तर मालमत्तेचे संपूर्ण मुद्रांक शुल्क मूल्य प्राप्तकर्त्याच्या हातात करपात्र असते. हा नियम लागू होतो, जोपर्यंत भेटवस्तू निर्दिष्ट नातेवाईकाकडून नसते.

जंगम मालमत्ता: शेअर्स आणि दागिने कधी करपात्र होतात

रोख आणि स्थावर मालमत्तेव्यतिरिक्त, मोबदला न देता मिळालेल्या काही निर्दिष्ट जंगम मालमत्ता देखील करपात्र असू शकतात. यामध्ये शेअर्स आणि सिक्युरिटीज, दागिने, पुरातत्व संग्रह, रेखाचित्रे, चित्रे, शिल्पे, कोणतीही कलाकृती किंवा बुलियन यांचा समावेश होतो. रोख भेटवस्तूंप्रमाणेच, जर गैर-नातेवाईकांकडून भेट म्हणून मिळालेल्या या जंगम मालमत्तांचे वाजवी बाजार मूल्य एका आर्थिक वर्षात ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल, तर संपूर्ण वाजवी बाजार मूल्य करपात्र असते.

तुमच्या ITR मध्ये करपात्र भेटवस्तूंची नोंद

या नियमांनुसार करपात्र मानली जाणारी कोणतीही भेटवस्तू प्राप्तकर्त्याने त्यांच्या आयकर रिटर्न (ITR) मध्ये 'इतर स्त्रोतांकडून उत्पन्न' या शीर्षकाखाली नोंदवणे आवश्यक आहे. करदात्यांनी मिळालेल्या भेटवस्तूंचे योग्य रेकॉर्ड ठेवणे आवश्यक आहे, ज्यात देणाऱ्याचे तपशील आणि भेटवस्तूचे स्वरूप आणि मूल्य यांचा समावेश आहे, जेणेकरून अचूक नोंदणी सुनिश्चित होईल आणि मूल्यांकनादरम्यान कोणतीही विसंगती टाळता येईल.

भेटवस्तू प्राप्त करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीसाठी हे नियम समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण ते कर दायित्वे योग्यरित्या पूर्ण करण्यास आणि संभाव्य दंड टाळण्यास मदत करते. विशिष्ट परिस्थितींसाठी नेहमी कर सल्लागाराचा सल्ला घ्या.

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि आर्थिक किंवा कर सल्ला नाही. कृपया वैयक्तिक मार्गदर्शनासाठी पात्र व्यावसायिकाचा सल्ला घ्या.